Narodna skupština Republike Srpske (NSRS) usvojila je 17. marta rezoluciju kojom se osuđuje i zabranjuje promovisanje i veličanje ideologije i simbola Nezavisne Države Hrvatske (NDH), kao i ustaške, nacističke i fašističke ideologije.
Tokom rasprave odbijen je amandman bošnjačkih poslanika da se u dokument uvrsti i osuda četničkih zločina i ideologije.
Rezolucijom je Vlada Republike Srpske zadužena da u roku od 60 dana predloži izmjene Zakona o grobljima i pogrebnoj djelatnosti, s ciljem uklanjanja spomenika i simbola koji veličaju NDH i srodne ideologije, kao i da dopuni Krivični zakonik novim krivičnim djelom kojim bi se sankcionisalo javno promovisanje ili podržavanje ustaške ideologije.
U dokumentu se navodi da su tokom Drugog svjetskog rata u NDH počinjeni genocid nad Srbima, Holokaust nad Jevrejima i genocid nad Romima, uz sistematska ubistva, logore i protjerivanja, te da je nacistička Njemačka imala direktnu ulogu u tim zločinima. NSRS naglašava da je genocid nad Srbima bio organizovan i sprovođen od strane ustaškog režima, uz podršku dijela društva i dijela vjerskog klera.
Istovremeno, ostaje otvoreno pitanje zbog čega su poslanici iz Republike Srpske odbili da u rezoluciju uključe i osudu četničke ideologije i zločina.
Podsjećanja radi, takozvani Raselov sud, kojim je predsjedavao Jean-Paul Sartre, donio je 1967. godine u Roskildu presudu da su Sjedinjene Američke Države počinile genocid u Vijetnamu i drugim zemljama Indokine. Sartre je tada iznio stav da u 20. vijeku nije postojala država ili društveni poredak koji nije primjenjivao genocidne prakse.
Stručnjaci za studije genocida često ukazuju da je završna faza svakog genocida njegovo negiranje. U tom kontekstu, stavovi dijela srpskih političara u Republici Srpskoj i Srbiji, prema kojima su četnici bili antifašistički pokret, izazivaju brojne polemike, posebno imajući u vidu da se takve interpretacije sve češće pojavljuju i u obrazovnim programima.
Proces rehabilitacije četničkog pokreta započeo je početkom 1990-ih. Još 1992. godine tadašnje političko rukovodstvo Srpske Republike Bosne i Hercegovine, predvođeno Radovanom Karadžićem, dalo je zadatak opštinama da izjednače prava četnika sa učesnicima Narodnooslobodilačke borbe.
Pojedini historičari, poput akademika Vladimira Dedijera, ukazivali su da su tokom Drugog svjetskog rata pripadnici četničkog pokreta, pod komandom Draže Mihailovića, počinili zločine nad muslimanskim stanovništvom. Programski ciljevi tog pokreta, između ostalog, uključivali su stvaranje etnički homogene države i uklanjanje nesrpskog stanovništva sa određenih teritorija.
Konkretizacija ovog genocidnog programa izložena je u instrukcijama Draže Mihailovića od 20. decembra 1941. godine, upućenim komandantima četničkih odreda:
- Stvoriti veliku Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju, etnički čistu u granicama Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Srema, Banata i Bačke.
- Čišćenje državnih teritorija od svih narodnih manjina i nenacionalnih elemenata.
- Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenije, čišćenjem Sandžaka od muslimanskog življa, te Bosne od muslimanskog i hrvatskog življa.
S druge strane, ideologija NDH bila je usmjerena na eliminaciju Srba, Jevreja i Roma, uz politiku asimilacije dijela stanovništva radi stvaranja etnički homogene države.
Naslijeđe ovih ideologija i danas izaziva duboke podjele u regionu. Pojedini analitičari smatraju da su elementi takvih politika bili prisutni i tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine, nakon kojeg je došlo do značajnih demografskih promjena, uključujući i etničko čišćenje.
Prema popisu stanovništva iz 2013. godine, Srbi čine većinu stanovništva u Republici Srpskoj 81,51 posto .
Odluka NSRS da iz rezolucije izostavi osudu četničke ideologije izazvala je različite reakcije u javnosti. Kritičari smatraju da takav pristup predstavlja selektivno tumačenje historije, dok zagovornici odluke tvrde da je fokus rezolucije jasno definisan.
Iako bi najavljene izmjene zakona mogle dovesti do sankcionisanja određenih oblika veličanja spornih ideologija, ostaje neizvjesno u kojoj mjeri će doprinijeti smanjenju društvenih tenzija.
Sagovornici iz političkog i akademskog života upozoravaju da ovakvi potezi mogu dodatno produbiti podjele među narodima u Bosni i Hercegovini, ali i šire u regionu, te naglašavaju potrebu za uravnoteženim i inkluzivnim pristupom suočavanju s prošlošću.
